Wydawca treści Wydawca treści

Przyrodniczo-leśna ścieżka dydaktyczna "Szumny Zdrój"

Przyrodniczo-leśna ścieżka edukacyjna „Szumny Zdrój” położona jest w południowo-wschodniej części Nadleśnictwa Brodnica, na terenie Leśnictwa Górzno.

Dojazd zarówno od strony Brodnicy jak i Lidzbarka Welskiego drogą nr 544, w miejscowości Bartniczka należy skręcić w drogę lokalną do Górzna, a następnie kierować się w stronę miejscowości Czarny Bryńsk.

Przebieg ścieżki ilustruje mapka zamieszczona poniżej. Kierunek marszu wyznaczają tabliczki kierunkowe. Ścieżka przeznaczona jest wyłącznie dla ruchu pieszego. Długość trasy wynosi ok. 2,5 km, a jej przejście zajmuje od 1,5 do 2 godzin. Istnieje również wariant krótszy, ok. 2 km, omijający arboretum oraz wariant ‘mini' przeznaczony dla naszych najmłodszych przyrodników.
 
 
Ścieżka wyposażona jest w wiele tablic tematycznych oraz wiatę edukacyjną. Wokół ścieżki znajdują się także trzy miejsca postoju pojazdów.
 
Rezerwat przyrody "Szumny Zdrój" (fot. Magdalena Wysokińska)
Teren, przez który prowadzi trasa ścieżki jest szczególnie atrakcyjny turystycznie. Oprócz zróżnicowanej rzeźby terenu miejsce to zachwyca bogactwem gatunkowym roślin i zwierząt. W ciągu niecałych dwóch godzin wędrówki przejdziemy od lasu gospodarczego, użytkowanego przez ludzi do pierwotnej części rezerwatu ścisłego, mijając po drodze chronione gatunki roślin. Przy odrobinie szczęścia mamy także możliwość zaobserwować zwierzęta leśne, takie jak dziki, sarny, borsuki, a może nawet i jelenie, w ich naturalnym siedlisku. Obiekt jest dostępny przez cały rok, jednak najlepiej wybrać się do nas na przełomie kwietnia i maja, przed rozwojem liści. Wtedy kwitnie wiele gatunków roślin chronionych, a także jest najlepszy widok na niszę źródliskową rezerwatu.
 
Liczne w rezerwacie nisze źródliskowe (fot. Magdalena Wysokińska)
Oprócz zwiedzania samej ścieżki zachęcamy Was również do zwiedzania Górzna, jednego z najmniejszych miast w Polsce. Każdy znajdzie tam coś dla siebie – amatorów wycieczek rowerowych na pewno zainteresują trzy ścieżki rowerowe, natomiast dla osób lubiących spędzać czas nad wodą dostępna jest plaża miejska oraz wypożyczalnia sprzętu wodnego. Oprócz tego Górzno posiada bogatą bazę noclegową i gastronomiczną.    
Jeżeli zainteresował Was ten krótki opis i chcielibyście zobaczyć więcej to chwyćcie lornetki i klucze do oznaczania gatunków roślin i zwierząt i w drogę!
Pamiętajmy jeszcze, aby podczas wędrówki po naszej ścieżce edukacyjnej przestrzegać następujących zasad:
  • nie zrywajmy roślin,
  • nie zabijajmy i nie płoszmy zwierząt,
  • las to przede wszystkim dom dla roślin i zwierząt, również kleszczy i żmij, dlatego musimy liczyć się z ich obecnością na trasie ścieżki,
  • śmieci zabierajmy ze sobą – one naprawdę ważą niewiele,
  • nie hałasujmy,
  • pojazdy mechaniczne zostawmy na wyznaczonych miejscach postoju.

Zwiedzanie najdłuższej trasy naszej ścieżki zaczynamy od Arboretum, które znajduje się przy ulicy Leśnej w Górznie. Arboretum zostało założone w 2010 roku przez Nadleśnictwo Brodnica z własnych środków. Jest to nasz szczególny rodzaj ogrodu botanicznego, w którym zostały zgromadzone okazy rodzimych gatunków drzew i krzewów. Chcemy tym samym pokazać Wam, że w polskich lasach występują, oprócz sosny, brzozy i dębu, również takie drzewa i krzewy, jak lipa, grab, buk, klon, jawor, jarząb, wiąz i wiele innych. Aby ułatwić rozpoznanie poszczególnych gatunków, przy wejściu do Arboretum, po prawej stronie, została umieszczona tablica z rycinami drzew.

Arboretum (fot. Borys Szpryngwald)

Kierując się dalej trasą ścieżki opuszczamy Arboretum. Trud wspinaczki rekompensuje nam piękny widok na panoramę Górzna. W tym miejscu na uwagę zasługuje także rząd świerków pospolitych rosnących po prawej stronie ścieżki. Są to szczególne okazy wyhodowane z nasion poświęconych przez papieża Benedykta XVI w maju 2006 roku, podczas jego pielgrzymki do Polski.
W głębi można zaobserwować sposób zagospodarowania gruntów niegdyś użytkowanych rolniczo. To przykład sukcesji naturalnej i gospodarczego działania człowieka, który ukazuje jak można wykorzystać efekt procesów naturalnych zachodzących w przyrodzie do celów gospodarczych, których celem jest zalesienie, czyli wprowadzenie lasu na gruntach, na których przedtem go nie było.
 
W Polsce powierzchnia lasów ciągle wzrasta. Lesistość w okresie minionego 50-lecia wzrosła z 20 do niemal 30%.
 
Następnie zgodnie z kierunkowskazem skręcamy w lewo i wkraczamy do lasu gospodarczego, gdzie można zaobserwować codzienną pracę leśników, począwszy od pozyskania drewna, poprzez odnowienie wyciętych powierzchni, zabiegi hodowlane i ochronne. Wszystkie te prace zostały szczegółowo opisane na tablicach edukacyjnych.
 
 fot. Magdalena Wysokińska
 
 
Uważni obserwatorzy na pewno zauważyli stare drzewa, rosnące wzdłuż ścieżki, z charakterystycznymi nacięciami na pniach. Są to sosny pospolite ze śladami żywicowania metodą polską. W latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku żywicę pozyskiwano z drzew. W tym celu wykonywano charakterystyczne ukośne nacięcia (żłobki, spały) na pniach drzew, przecinające kanały żywiczne. Wyciekającą żywicę zbierano do plastikowych lub metalowych kubków. Uzyskana w ten sposób żywica miała szerokie zastosowanie, szczególnie w przemyśle farmaceutycznym, chemicznym czy muzycznym. W latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku zaprzestano jednak żywicowania, głównie ze względów ekonomicznych.
 
Ślady dawnego żywicowania (fot. Magdalena Wysokińska)
Podążając dalej, zgodnie z tabliczką kierunkową skręcamy w prawo, gdzie łączą się dwie trasy – najdłuższa z krótszą trasą, o długości 2 km. Zanim dotrzemy do rezerwatu Szumny Zdrój, zatrzymajmy się jeszcze przy ogrodzeniu po prawej stronie ścieżki. Jest to szczególne ogrodzenie, ponieważ chroni przed zwierzętami chroniony gatunek cisa pospolitego. Cis pospolity jest gatunkiem drzewa iglastego, który niemal całkowicie zniknął z lasów Europy. Obecnie, dzięki programowi realizowanemu przez Lasy Państwowe przy wykorzystaniu funduszy unijnych, oprócz ochrony istniejących stanowisk, gatunek ten jest ponownie wprowadzany do naszych lasów. W ramach tego programu założono ponad 10 ha upraw cisowych w postaci małych ogrodzonych kęp. Podobną uprawę można zobaczyć przy trasie ścieżki przyrodniczo-leśnej „Grabiny-Łąkorz" w Leśnictwie Grabiny.
 
Dalej trasa ścieżki prowadzi przez rezerwat przyrody Szumny Zdrój im. Kazimierza Sulisławskiego, utworzony w 1958 roku. Jego powierzchnia wynosi ok. 37 ha, z czego 5,71 ha znajduje się pod ochroną ścisłą. Dominującym zespołem leśnym w rezerwacie jest grąd subkontynentalny. Panującym gatunkiem jest tutaj sosna i dąb, natomiast w niższych partiach występuje grab, a wprawne oko zauważy na pewno także lipę i buka.
 
fot. Magdalena Wysokińska
Mijając czerwoną tablicę urzędową z nazwą rezerwatu, zwróćmy uwagę także na znajdujący się po prawej stronie pomnik przyrody. Jest to okaz dębu bezszypułkowego o obwodzie 304 cm i wysokości ok. 29 m.
 
Dalej trasa ścieżki prowadzi w lewo. Idąc wzdłuż wschodniego brzegu Jeziora Młyńskiego można podziwiać urozmaiconą rzeźbę terenu, powstałą w wyniku działania lodowca, a także rozciągający się po lewej stronie łęg olszowy. Jeżeli będziemy zachowywać się bardzo cicho, być może uda nam się zaobserwować w tym miejscu dziki zażywające kąpieli błotnych. Oprócz dzików okolice jeziora polubiły także bobry. Ślady ich żerowania, nazywane zgryzami, widoczne są po prawej stronie ścieżki, przy linii brzegowej jeziora.
 
Pomnik przyrody - dąb bezszypułkowy (fot. Borys Szpryngwald)
Po przeprawie przez malowniczy jar wchodzimy w najpiękniejszy odcinek ścieżki – rezerwat ścisły. Jego prawą stronę zajmuje ols źródliskowy, na którego skraju występuje rzadki na tym terenie czosnek niedźwiedzi. Jest to roślina objęta ochroną częściową, która w porze kwitnienia, czyli w połowie maja, wydziela charakterystyczny zapach odczuwalny z dużej odległości. Oprócz wspomnianego wcześniej czosnku można zaobserwować tu także kwitnący wiosną wawrzynek wilczełyko, a także lilię złotogłów, czarną porzeczkę i storczyka plamistego. Po lewej zaś stronie widzimy na zboczach pozostawione martwe drzewa, które dają schronienie i pokarm wielu organizmom. Dalej ścieżka wiedzie wzdłuż strumienia, zasilanego przez liczne źródła, a następnie jaru o wąskich, stromych zboczach, powstałych w wyniku erozji. Po pokonaniu stromych zboczy jaru dochodzimy do rozwidlenia ścieżki. Zgodnie z kierunkowskazem trasa ścieżki prowadzi w lewo. Jednakże idąc w prawo dojdziemy do tarasu widokowego, z którego rozciąga się widok na niszę źródliskową, poprzecinaną przez powalone drzewa – serce rezerwatu. Po powrocie na trasę ścieżki należy po przejściu kilkuset metrów skręcić w prawo, by po chwili wyjść z lasu, na wzniesienie, z którego rozciąga się widok na zbiorniki retencyjne, a także siedzibę Leśnictwa Górzno. Na wzniesieniu znajduje się drewniana wiata edukacyjna oraz wydzielone miejsce na ognisko. Wzdłuż zbiorników retencyjnych ciągnie się najkrótsza trasa ścieżki, przy której ustawiono tablice wyjaśniające rolę małej retencji, pracy leśników, a także zasady zachowania się w lesie. Podążając dalej, mijamy jeszcze miejsce pamięci po minionej wojnie światowej, by dojść do placu szkolnego, na którym niegdyś zbierały się dzieci z Górzna by uczcić początek roku szkolnego.
 
fot. Borys Szpryngwald
 
Tu kończy się nasza wspólna droga i musimy się już pożegnać.
 
Jeśli podobała się Wam wspólna wędrówka i chcielibyście się dowiedzieć więcej na temat ścieżki, to zapraszamy do lasu.